Wielka reforma monetarna Zygmunta I Starego

Wielka reforma monetarna Zygmunta I Starego

Wielka reforma monetarna Zygmunta I Starego, była jednym z palących problemów, po objęciu przez niego władzy w Polsce w 1506 r. Kluczowe znaczenie dla Państwa miało przeprowadzenie reformy menniczej. W pierwszej kolejności do tych najważniejszych zadań należało: uruchomienie mennicy, uregulowanie obiegu pieniężnego, ujednolicenie trzech niezależnych systemów monetarnych: koronnego, litewskiego i pruskiego oraz uporządkowanie symboli władzy występujących na monetach.

Zanim doszło do przeprowadzenia reformy monetarnej, Zygmunt I Stary rozpoczął swoją działalność menniczą, uruchamiając w 1507 r. mennicę krakowską i kontynuując emisję półgroszy koronnych. Ich produkcja trwała jednak do 1511 r., kiedy to zamknięto warsztat krakowski ze względu na szkodliwą i uciążliwą dla ludności monetę półgroszową.

Sytuacja na rynku pieniężnym ówczesnej Korony była chaotyczna. Obok półgroszy z lat 1507-1511 w obiegu znajdowały się w bardzo duże ilości półgroszy wcześniejszych władców, ale o gorszej jakości kruszcu, a także monety fałszywe z datami emisji z lat 1512-1523. Sytuacja monetarna w kraju pogorszyła się dodatkowo po otwarciu mennicy w Świdnicy, gdzie od 1517 do 1528 r. emitowano półgrosze króla czeskiego i węgierskiego Ludwika Jagiellończyka. Władca ten produkował monetę półgroszową o identycznej ikonografii co półgrosze koronne z lat 1507-1511, ale z przysługującymi mu znakami władzy. Niemniej nie doszło do zacieśnienia współpracy między Jagiellonami, skutkiem czego emisje świdnickich półgroszy, docierających do Korony, pogłębiły dodatkowo chaos monetarny. Dla Zygmunta I Starego problemem emisji półgroszy świdnickich nie była, jak potocznie się uważa ich gorsza próba srebra. Wręcz przeciwnie była ona lepsza od półgroszy krakowskich. Jednak naśladownicze monety Ludwika Jagiellończyka był lżejsze co, dzięki wymianie monetarnej, powodowało przechwycenie zysku menniczego przez obcego monarchę.

Cała ta sytuacja przyśpieszyła znacznie działania zmierzające do wprowadzenia reformy monetarnej w monarchii Zygmunta I Starego. Właściwa reforma została poprzedzona dyskusją w której głos zabierali dostojnicy państwowi i kościelni, przedstawiciele miast pruskich i znawcy rynku monetarnego Mikołaj Kopernik i Jost Ludwik Decjusz. Istotą tej dyskusji była wartość przyszłej monety, kształt systemu monetarnego, sposób jego wprowadzenia, warunki obiegu, unifikacja mennictwa w Koronie, Litwie i Prusach Królewskich oraz wygląd nowej monety i dobór symboli wprowadzonych na poszczególne gatunki monet. Te ostatnie, a w szczególności nowe motywy ikonograficzne, miały powodować brak podstaw do emisji ich naśladownictw, przez innych władców. Potrzebą skarbu było również usunięcie z obiegu wszystkich monet półgroszowych po jak najniższej cenie, które za sprawą sekretarza królewskiego Josta Ludwika Decjusza miały być wykorzystane do produkcji nowych zreformowanych monet.

Ostatecznie sprawy te zostały uregulowane przez stosowne ordynacje mennicze. Pierwsza z nich, wprowadzona 15 października 1526 r., ustalała zasady bicia trzech gatunków zreformowanych monet: denarów, ternarów i groszy. Natomiast w drugim etapie reformy wprowadzono dwa wyższe nominały trojaki i szóstaki, nieznane dotąd w mennictwie polskim. Było to możliwe za sprawą ordynacji menniczej wprowadzonej 6 lutego 1528 r. Tego samego dnia Zygmunt I Stary wydał także ustawę regulującą emisję złotych dukatów określającą, jak w przypadku innych ordynacji, również ich wygląd.

Wielka reforma monetarna Zygmunta I Starego

Zygmunt I Stary (1506-1548), grosz koronny, mennica Kraków, 1529 r.

Wymienione uchwały mennicze zamykały proces reformy monety koronnej w wyniku której powstało pięć srebrnych gatunków monet, powiązanych wspólny system monetarny oraz moneta złota. Dopiero w 1533 i 1540 r. wyemitowano grubą srebrną monetę, a więc talary. Założenia reformy monetarnej przewidywały również emisje nowej monety pruskiej. Mikołaj Kopernik zakładał, że będzie ona emitowana tylko w jednej mennicy podległej królowi. Stało się jednak inaczej. Monetę dla Prus Królewskich emitowano w Toruniu, a poza tym powstały dwie miejskie mennice w Gdańsku i Elblągu. Oprócz tego funkcjonowała osobno mennica produkująca monety dla Prus Książęcych. Reforma zakładała również ujednolicenie monet koronnych z monetami pruskimi pod względem próby, wagi i stopy menniczej.

Opracował Zbigniew Kiełb

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


Siedziba


ul. Wałbrzyska 15a/11
52-314 Wrocław
kontakt@numismatiqa.com

Newsletter


Bądź na bieżąco, zapisz się do naszego newslettera.